Het waarnemingen-seizoen 2010 voor bosmieren is nu eindelijk goed op gang gekomen. De koude nachten zorgden in het begin van de lente nog voor koude en vochtige nesten. De activiteit kwam traag op gang. Maar nu de kou eindelijk verdreven is lijken veel nesten van Formica polyctena zich goed te ontwikkelen. Niet alleen groeien de nesten, ook veel kleine nieuwe nesten ontwikkelen zich nu snel. Aan verschillende bosranden, zoals bij Venlo en Winterswijk werden a meer dan tien actieve nesten gevonden.

De groei staat niet op zich zelf. In veel bossen heerst een ware rupsenplaag. Op de Veluwe worden vooral eikenbossen kaalgevreten. Maar ook in de stad hebben mensen te maken met plagen, namelijk van heel veel bruine wegmieren. De vele insecten in de natuur zorgen ook voor veel voedsel voor andere dieren. Bosmieren vinden in deze tijd van het jaar een grote bron van voedsel bij rupsen. Massaal lopen de mieren bomen en struiken in om rupsen te roven. En als je de mierenpaadjes goed bekijkt zie je de ene rups na de andere richting de mierenhoop getransporteerd worden.

2010 wordt een mooi mierenjaar voor ant-maps. Niet alleen vanwege de fraaie nesten die zich overal ontwikkelen. Ook omdat dit jaar een groot deel van de waarnemingslokaties ouder dan tien jaar nog eens worden nagelopen. In een landgoed van Natuurmonumenten bij Winterswijk heeft een ronde al veel bijzondere gegevens opgeleverd over de verspreiding van bosmieren in het gebied. En zoals het er nu naar uit ziet zullen dit jaar nog veel mooie mieren-momentenvolgen.

Foto boven: Het eerste nest dat 18 jaar geleden genoteerd werd voor dit project. Inmiddels telt de lijst bijna 1650 nesten!

De bossen van de Wielder… in de Kontaktbladen van januari en maart 2008 werden de bossen genoemd in de serie ‘Herinneringen aan een wijk’ door Frans Smeets. De bossen zijn inmiddels voor een groot deel opgeslokt door het Klaverblad Zaarderheiken, de veiling en de logistieke complexen op Groot Boller en Tradeport. Alleen een paar versnipperde bosterreinen rond het Klaverblad herinneren nog aan deze bossen van de Wielder.

Door deze bossen stroomt de Mierbeek. De beek dankt zijn naam waarschijnlijk aan de adelijke familie Van Mierlaer die ooit in Meerlo woonde. Maar een veel logischer verklaring voor de naam zijn de tientallen bosmierenhopen die al eeuwen in dit bos te vinden zijn. In nummer 17 van de herinneringen van Frans vertelde hij hoe er dode vogels op werden gelegd om de vleugels schoon te laten maken. En die mierenhopen zijn er nog steeds. Sommige vogels gaan zelfs vrijwillig op een mierenhoop liggen… om van luizen en vlooien af te komen.

Lees het hele artikel hier.

Meer informatie:

• A nest inside a wood ant nest NLLI-482
• Floriade nest nr. NLLI-186
• Floriade nest nr. NLLI-174
• Glazen dak voor mierenpad Floriade
• Floriade 2012 in Venlo

De nesten van de kale rode bosmieren (Formica polyctena) ontstaan en verdwijnen weer. Hun nesten staan met elkaar in verbinding met mierenpaden. Wordt een mierenpad te lang, dan zie je halverwege vaak een klein nieuw nestje ontstaan. De plek waar een mierenhoop ligt kan soms tientallen of zelfs meer dan 100 jaar bewoond blijven! Soms splitsen de nesten zich op. Je ziet dan verschillende nesten op de randen van het oude nest.

1: een koningin vestigt zich in een oude boomstronk.

2: De nestkoepel groeit enorm en de ondergrond wordt naar buiten gebracht.

3: Een oud nest verdwijnt en er blijft een soort krater achter.

4: op de randen ontstaan nieuwe nesten. En zo gaat dat, eeuw na eeuw door.

Sommige nesten worden meer dan 25 jaar oud… of ouder!

• A De buitenste laag van het nest kan snel worden aangepast aan weersomstandigheden
• B Dit is een stevige en dichte laag die zorgt voor stevigheid en isolatie van het nest
• C In dit altijd droge deel van het nest bevinden zich vooral de poppenkamers
• D Een bosmiernest ontstaat bijna altijd om een boomstronk heen
• E De bosbodem bevat zeker de helft van alle ruimtes van het nest
• F Zand uit de gangen in de bodem wordt buiten het nest gebracht en neergelegd

• 1 In de droge poppenkamers worden de poppen bewaard en verzorgd
• 2 De vers gelegde eieren worden bewaard in de eierkamers
• 3 De larven worden ook bewaard in aparte kamers

• I Centraal in het nest bevindt zich de  Koninginnenkamer
• II Aan de buitenste randen, onder de grond, liggen de grafkamers

Zie ook de ontwikkeling van een bosmiernest

Acacia mieren (Pseudomyrmex) zijn mieren die leven in acaciabomen. In de bloemen van deze bomen zit nectar die de mieren lekker vinden. De boom vind dit prima, en biedt ruimte aan de mieren om nesten te maken. De acaciamieren moeten er wel iets voor terug doen; namelijk de boom en vooral de bloemen beschermen tegen hongerige olifanten. Zodra een olifant zich te goed wil doen aan de heerlijke nectar rennen de mieren naar buiten en rennen naar de tong van de olifant. Die deinst vervolgens terug vanwege het gekriebel. Ook giraffen moeten er aan geloven. Hoewel de mieren en de boom een goede samenwerking hebben, is de olifant zelf ook heel belangrijk. Door het eten van de boom krijgt deze namelijk meer bloemen en heerlijke nectar. Wat is dat dan toch weer mooi geregeld!

• Meer olifanten
• Over acaciamieren
• Gevonden via nieuwslicht

Download:

• RD-2-wgs84-Noord limburg.kmz Rijksdriehoekmeting / Amersfoortcoördinaten
• GK-2-wgs84-Kreis-Viersen.kmz Gauß-Krüger Koordinatensystem
• GK-2-wgs84-Kreis-Kleve.kmz Gauß-Krüger Koordinatensystem

De registratie van nestposities gebeurt aan de hand van GPS en aantekeningen die worden gemaakt. Deze posities worden vervolgens per gebied zichtbaar gemaakt in Google Earth. Zo ontstaat er een zeer nauwkeurig beeld van de verspreiding van bosmieren in die gebieden.

Deze registratie sluit niet aan op die van databases van bijvoorbeeld EIS. Daarom worden per nest niet alleen de WGS84 coördinaten in een database opgeslagen, maar ook de Amersfoortcoördinaten. Een handig hulpmiddel daarbij is het grid van de rijksdriehoeksmeting, dat te projecteren is op de bestaande nestenkaart in Google Earth.

Deze RD projectie is niet alleen handig voor het mierenproject, maar ook bij andere veldonderzoeken. Bij het doorgeven van waarnemingen wordt vaak gevraagd om deze coordinaten. Het RD-Grid voor Noord Limburg (.kmz) kan hier worden gedownload voor gebruik in Google Earth. Het bestand bevat twee mappen, een voor het grid en een voor de kilometerblok labels.

Voor de Duitse Kreisen Viersen en Kleve zijn eveneens .kmz bestanden beschikbaar. Deze zijn gebaseerd op het Gauß-Krüger-Koordinatensystem. Van andere gebieden is dit nog niet beschikbaar.

Voor gebieden in Vlaanderen zal gebruik gemaakt gaan worden van het graadnet dat de Planenwerkgroep in Belgie gebruikt: het IFBL. Dit kan ook in Google Earth worden gebruikt.

De RD coordinaten projecteren in Google Earth kan o.a. met behulp van een aantal tools die op internet te vinden zijn.

• Conversie van rd coördinaten
• GE-Path 1.4.4a
• Google Earth

Wil je meer weten? Bezoek dan de volgende pagina’s maar.

A  B

A: De doorsnede van het nest van de bosmieren. Een bosmiernest bestaat uit verschillende lagen en onderdelen. Elk deel heeft zijn eigen betekenis in het nest.

B: De mierenhoop kan soms meer dan 100 jaar ongeveer op de zelfde plaats blijven liggen. En verlaten nesten worden vaak weer opnieuw bewoond. Bekijk hier de ontwikkeling van een mierennest.

Een werkstuk maken over mieren